Krakowska Gazownia Miejska 1856 - 1950

termin udostępniania: grudzień 2001 - marzec 2002 r.

Wystawa przygotowana przez Krakowską Gazownię Miejską i Muzeum Inżynierii Miejskiej.

  Epoka XIX-wiecznej rewolucji przemysłowej umożliwiła zastosowanie licznych odkryć i wynalazków do ułatwienia życia codziennego. Pod przemożnym wpływem doszło do rozwiązania problemu, który od wielu wieków drążył mieszkańców miast. Problemem tym było nocne oświetlenie uliczne, a środkiem jego rozwiązania okazał się gaz. Od roku 1806 i 1813, kiedy zaczęto oświetlać ulice Baltimore i Londynu, takie zastosowanie gazu świetlnego (wytwarzanego w procesie destylacji węgla kamiennego; później zwanego gazem miejskim lub ulicznym) rozpowszechniło się w Europie. Stało się nie tylko znakiem czasów, ale i znakiem wielkomiejskości miasta. Gazownię w Krakowie powołano w 1856 roku, a pierwsze stałe latarnie gazowe zapłonęły 22 XII 1857 roku. Firmę prowadziła niemiecka spółka akcyjna, ale po okresie konfliktów z władzami i mieszkańcami Krakowa miasto wykupiło gazownię. Z tą chwilą stała się ona zakładem gminnym pod nazwą Krakowska Gazownia Miejska - pierwszym o tym statusie na ziemiach polskich. Status ten przetrwał do 1 I 1951 roku, kiedy to w ramach likwidacji samorządów gazownia została upaństwowiona. Poprzednio przeszłą ogromną ewolucję: od niewielkiego zakładu przemysłowego w małym, prowincjonalnym mieście - po olbrzyma zasilającego ćwierćmilionowy Wielki Kraków w latach 30-40-tych XX wieku. Gazowe oświetlenie ulic i mieszkań stopniowo traciło na znaczeniu, od 1905 roku sukcesywnie zastępowane w Krakowie światłem elektrycznym. Ale już wcześniej gaz zyskiwał na znaczeniu jako nośnik energii cieplnej. Ta właśnie funkcja nadal pozostaje kluczową dla pojęcia codziennego życia jako cywilizowanego. Latarnie gazowe są dziś już tak nieliczne, znikły uciążliwe dla otoczenia generatory, a zasilanie sieci gazowej przejęły odległe kopalnie gazu ziemnego. W rezultacie zanikła pamięć i o ulicach, sklepach, mieszkaniach, rozświetlonych żółto-niebieskawymi płomykami, i o sylwecie mocnych brył zabudowań gazowni wpisanych w krajobraz kazimierskiej dzielnicy nad Wisłą. Ku tamtym czasom, ku postaci ówczesnego Krakowa - nie tak przecież dawnej, lecz już zapomnianej - zwraca się nowa wystawa czasowa w Muzeum Inżynierii Miejskiej.

Wystawa ta eksponowana jest od dnia górniczego święta, gdyż dziś pozyskiwanie naturalnego gazu ziemnego należy do górnictwa. Zorganizowanie wystawy okazało się możliwe dzięki wydatnej pomocy i współpracy Zakładu Gazowniczego w Krakowie, a także: Archiwum Państwowego, Muzeum Historycznego M. Krakowa, PP. Jadwigi i Krzysztofa Wielgusów, P. Zdzisława Ruszela. Wystawa zbiega się ze 145 rocznicą powstania gazowni krakowskiej. Za pomocą dokumentów z epoki (planów, pism, druków, pamiątek, fotografii) przedstawiono dzieje zakładu - jednego z najważniejszych Wystawę uzupełnia reprezentatywny wybór dawnych urządzeń gazowych codziennego użytku:, kuchenek, pieców ogrzewczych, lamp - oraz gazomierzy (najstarszy z 1908 r.). Spośród tych obiektów za najbardziej imponujące uznać wypada: autentyczną XIX-wieczną krakowską latarnie gazową oraz płytę z 1900 roku z napisem memorialnym z III zbiornika gazowego.

KALENDARIUM DZIEJÓW GAZOWNI KRAKOWSKIEJ