100–lecie energetyki w Krakowie

termin udostępniania: 1 wrzesień 2004 r. – 28 luty 2005 r.

Na wystawie przedstawiono historyczny przegląd rozwoju elektroenergetyki krakowskiej od jej prapoczątków, ze szczególnym uwzględnieniem najstarszego okresu.

Pierwsze przykłady zastosowania energii elektrycznej w Krakowie przypadają już na lata 1883 (iluminacja Rynku Gł. z okazji 200-lecia odsieczy wiedeńskiej) i 1885 (nieudany eksperyment z oświetleniem wnętrz Sukiennic i magistratu). W końcu XIX w. istnieją w obu miastach, tj. Krakowie i Podgórzu, tudzież w okolicy, liczne elektrownie zakładowe (tj. elektrownie stanowiące wydziały wytwarzania energii wyłącznie dla potrzeb danej instytucji założycielskiej).

Do największych należą:

Zawodową elektrownię komunalną jako pierwsze zakłada Podgórze (1900 r.), powstaje ona przy ul. Nadwiślańskiej 4 (w przeciwieństwie do zakładowej elektrownia zawodowa to zakład przemysłowy publiczny, tj. wytwarzający energię na użytek odbiorców zewnętrznych). Zawodową Elektrownię Miejską w Krakowie otwarto w 1905 r. W ślad za zakładaniem elektrowni miejskich i wzrostem mocy następuje likwidowanie zbędnych już elektrowni zakładowych; podobnie po połączeniu Krakowa z Podgórzem tamtejsza elektrownia nie jest rozbudowywana i ulega likwidacji w 1926 r. Kraków przechodzi w 1930 r. na zasilanie z elektrowni okręgowej w Jaworznie, zaś w latach 1949-55 zostaje włączony do ogólnokrajowej sieci energetycznej. W tych warunkach dotychczasowa elektrownia w centrum miasta staje się zbyt uciążliwa i nieekonomiczna: wytwarza energię elektryczną do 1976 r., a cieplną do 1984.

W tym czasie Kraków posiada już nowe elektrownie:

Wystawa pozwala zapoznać się nie tylko z historią wytwarzania energii elektrycznej w Krakowie, ale i z głównymi wiadomościami nt. rozwoju sieci elektroenergetycznej. Pierwsze elektrownie wytwarzały prąd stały o napięciu użytkowym (150 V w Podgórzu, 200 V w Krakowie), bezpośrednio przesyłany odbiorcom. Już od 1906 r. zaczęto stosować technologię wytwarzania prądu przemiennego o wysokim napięciu, który po przesłaniu był redukowany do napięć użytkowych na stacjach transformatorowych. Z czasem nastąpiło też przejście na europejskie standardowe napięcie użytkowe 220 V. Od 1900 r. w Podgórzu, a od 1913 w Krakowie tworzono sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego.

Oprócz archiwalnych materiałów ikonograficznych i prezentacji multimedialnej na wystawie eksponowane są zabytkowe autentyki, dostępne dla zainteresowanych tylko przy okazji tej wystawy.

Do naszych czasów szczęśliwie zachowały się tak atrakcyjne obiekty jak np.:

Materiały fotograficzne, plany, eksponaty pochodzą ze zbiorów Enion S.A. Oddział w Krakowie – ZEK oraz MIM, Elektrociepłowni Kraków, Rejonu Dystrybucji Zakopane ENION S.A., Archiwum Państwowego w Krakowie zbiorów prywatnych, zwłaszcza PP. Bożeny i Marka Sosenków.

Głównymi organizatorami wystawy są Enion S.A. Oddział w Krakowie – Zakład Energetyczny Kraków oraz Muzeum Inżynierii Miejskiej.

ILUSTRACJE