Elektrownia Krakowska

Zakład został wybudowany w latach 1904 – 1905 przy ul. Dajwór, na gruntach zakupionych od Kanoników Laterańskich. Pracami architektoniczno - budowlanymi kierował Jan Rzymkowski , wówczas inspektor budownictwa miejskiego, zaś nad wykonaniem części elektrycznej czuwał  Kazimierz Gayczak, podlegający dyrekcji Krakowskiej Gazowni. Urządzeniem elektrowni kierował inż. A.W. Schlayen. Elektrownia krakowska stała się samodzielnym zakładem dopiero w 1908 r. – wcześniej była częścią komunalnej już wówczas Gazowni. Elektrownia, również jako elektrociepłownia, działała do 1984 roku.

Elektrownię wyposażono w dwa zespoły po 300 KM, składające się z prądnic prądu stałego o mocy po 200 kW i napięciu 2 x 200V, napędzanych silnikami spalinowymi, jak wówczas nazywano maszyny ssąco-gazowe. Maszyny te zainstalowano ze względu na bliskie położenie gazowni.

W 1906 r. zawarto umowę na dostawę energii elektrycznej do stacji kolejowej Płaszów. Wiązało się to z koniecznością przesyłu prądu do tej stacji, w elektrowni zainstalowano więc przetwornicę wirującą, która umożliwiła produkcję prądu zmiennego trójfazowego.

Ze względu na duże zapotrzebowanie na energię elektryczną, w latach 1906 - 1907 zainstalowano w elektrowni dwie maszyny parowe dwucylindrowe ze sterowaniem zaworowym systemu Lentza, o mocy 600 KM, wyprodukowane w krakowskich zakładach Zieleniewskich. Maszyny te napędzały generatory prądu stałego o mocy po 0,4 MW oraz trzy kotły sekcyjne systemu Babcock - Wilcox po 260 m2 powierzchni grzewczej. Łączna moc elektrowni wzrosła tym samym do 1.840 kW w 1907 r.

W latach 1906 - 1908 nastąpiła rozbudowa elektrowni, a nowe budynki zaprojektował Jan Rzymkowski. W rozbudowanym zakładzie zainstalowano w latach 1909 - 1912 dalsze trzy kotły sekcyjne systemu Babcock - Wilcox po 260 m2 powierzchni grzewczej. Zamontowano też wówczas dwa turbozespoły kondensacyjne o mocy po 0,75 MW na prąd trójfazowy o napięciu 5 kV. Po raz pierwszy do napędu prądnic zastosowano wtedy turbiny parowe. Rozbudowa ta umożliwiła elektryfikację całego miasta prądem zmiennym.

W wyniku uruchomienia elektrowni w 1913 roku, w obrębie Plant zastosowano pierwsze oświetlenie uliczne zasilane prądem z elektrowni przy ul. Dajwór.

Ponowna rozbudowa miała miejsce w 1914 r. Autorem projektu nowych budynków, tj. nowej hali kotłów oraz nowej hali maszyn był, podobnie jak poprzednio, J. Rzymkowski. W nowych budynkach zainstalowano dwa kotły parowe systemu Garbe o powierzchni ogrzewalnej 505 m2 oraz dwa turbozespoły o mocy elektrycznej 3.000 kW, przez co moc elektrowni wzrosła do 7.500 kW.

Kolejne rozbudowy i modernizacje miały miejsce w latach 1924, 1928 i 1931. W wyniku tych zmian, powiększających możliwości elektrowni, rozpoczęto odsprzedawanie pary technologicznej - najpierw dla położonych na Grzegórzkach rzeźni miejskiej i fabryki „Semperit”, produkującej wyroby gumowe.