Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie

Rewaloryzacja zajezdni tramwajowej

Od stycznia 2007 r. Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie (muzeum nauki i techniki – instytucja kultury Gminy Miejskiej Kraków) realizuje projekt o nazwie „Kwartał św. Wawrzyńca – budowa centrum kulturowego na krakowskim Kazimierzu”. Działalność ta jest częścią Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego (MRPO), najważniejszego programu finansowanego przez Unię Europejską w latach 2007 – 2013 w województwie małopolskim. Projekt realizowany przez Muzeum zakłada adaptację na cele kulturalne dawnych obiektów przemysłowych. Traktowany jako pilotażowy projekt rewitalizacji krakowskiego Kazimierza, przyczynia się również do promocji oraz powiększenia atrakcyjności turystycznej Krakowa.

Plan prac obejmuje swym zasięgiem 7 zabytkowych budynków dawnej zajezdni tramwajowej z drugiej połowy XIX i początku XX w., jej zaplecze, dziedziniec i place manewrowe. Zespół obiektów, leżący na terenie uznanym za pomnik historii „Kraków – historyczny zespół miasta” oraz umieszczonym na pierwszej Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO, wpisano do rejestru zabytków w 1985 r.

Budynki dawnych zajezdni: tramwaju konnego (hala E), tramwaju elektrycznego normalnotorowego (F), warsztatów mechanicznych (H) oraz dyspozytorni (J) to obiekty o konstrukcji drewnianej, szkieletowej z wypełnieniem ceglanym (rzadko spotykany w południowej Polsce „mur pruski”). Pozostałe budynki: dawne stajnie tramwaju konnego (B, C) oraz kompleks D (zajezdnia tramwaju elektrycznego wąskotorowego, elektrownia tramwajowa, warsztaty) to eklektyczna murowana zabudowa przemysłowa z oszczędnie stosowaną ornamentyką.

W ramach realizacji projektu „Kwartał św. Wawrzyńca…” m.in. wzmocniono fundamenty budynków szachulcowych i murowanych (palowanie), przeprowadzono konserwację drewnianej konstrukcji słupowo-ryglowej oraz więźby, wykonano konserwację cegły licowej i tynków, wykonano nowe pokrycia dachowe, zrekonstruowano stolarkę okienną i drzwiową. Wykonano prace instalacyjne: sanitarne i elektryczne, w tym elektroniczne systemy detekcji i sygnalizacji pożary oraz włamania. Wykonano szereg prac ogólnobudowlanych, w wyniku których wnętrza dostosowano do realizacji funkcji kulturalnych.

Dużą wagę przykłada się do zachowania, utrwalenia i wyeksponowania elementów dziedzictwa przemysłowego, które stanowią o unikatowości zespołu. Odtworzono m.in. historyczne torowiska i uruchomiono ponownie, po ponad 40-ty latach, zajezdnię tramwaju elektrycznego normalnotorowego. Przywrócono w ten sposób zajezdni pierwotną funkcję, która doskonale współgra z funkcją kulturalną i muzealną.

W 2007 r. prace rewaloryzacyjne przeprowadzone przy hali tramwaju konnego wyróżnione zostały nagrodą im. prof. Janusza Bogdanowskiego.

Aktualnie prowadzone są prace związane z rewaloryzacją i adaptacją zabudowy B-C, konserwacją elewacji budynków szachulcowych, rewaloryzacją dziedzińca i placów manewrowych.

Przeprowadzone prace konserwatorskie przyczyniły się do zachowania unikatowego dziedzictwa przemysłowego i wydobyły jego walory historyczne oraz urbanistyczno-architektoniczne. Umożliwiły zagospodarowanie obiektów i wykorzystanie ich do funkcji kulturalnych, w tym do innowacyjnych interaktywnych ekspozycji oraz wystaw z zakresu historii techniki.

Inwestycja, po jej zakończeniu, przyczyni się do poszerzenia działalności Muzeum i rozbudowania jego oferty kulturalnej i edukacyjnej. Projekt doprowadzić ma do wzrostu zainteresowania miejscem, do zwiększenia liczby turystów i odbiorców odwiedzających Muzeum, miasto i region, jak również do powstania nowych miejsc pracy.

Projekt wykazuje zgodność z następującymi dokumentami strategicznymi:

- Narodowe Strategiczne Ramy odniesienia 2007-2013,

- Narodowa Strategia Rozwoju Kultury na lata 2004 – 2013,

- Strategia Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata 2007-2013,

- Strategia Rozwoju Krakowa,

- Narodowy Program Kultury „Ochrona zabytków i dziedzictwa kulturowego na lata 2004-2013,

- Wojewódzki Program Ochrony Dziedzictwa i Krajobrazu Kulturowego Małopolski.

HALA "E"

Najstarszy budynek pierwszej krakowskiej zajezdni tramwajowej, wybudowany w 1882 r. Hala tramwaju konnego, oznaczana symbolem "E", wraz z kuźnią - przed renowacją. Fot. M. Kowalski.

Budynek E (kuźnia) po zakończeniu renowacji. Fot. M. Kowalski.

Budynek E od strony zachodniej - po zakończeniu renowacji. Fot. M. Kowalski.

HALA "F"

Budynek tramwaju elektrycznego normalnotorowego, oddany do użytku w 1913 r., tzw. hala F - w trakcie renowacji. Fot. M. Kowalski.

Hala F z zewnątrz, widok od strony wschodniej - po renowacji. Fot. M. Kowalski.

Wnętrze hali F w trakcie renowacji. Fot. M. Kowalski.

Wnętrze hali F po zakończeniu renowacji. Fot. M. Kowalski.

Fragment sklepienia hali F, kratownica drewniana przed renowacją. Fot. M. Kowalski.

Sklepienie hali F po zakończeniu renowacji. Fot. M. Kowalski.

Obecny fragment zewnętrznego oświetlenia hali F. Fot. M. Kowalski

Hala E (po remoncie) i hala F (w trakcie remontu) widoczne z lotu ptaka. Fot. M. Kowalski.