Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie

Rewaloryzacja zajezdni tramwajowej - MRPO

Muzeum Inżynierii Miejskiej - samorządowa instytucja kultury Gminy M. Krakowa, założone zostało w 1998 roku na terenie części najstarszej zajezdni komunikacji miejskiej przy ul. św. Wawrzyńca. Zajezdnia jest zespołem zabytkowym, objętym ochroną prawną - wpisana do rejestru zabytków z 1985 r.; znajduje się na obszarze wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO i uznanym za pomnik historii.

Zespół zabudowy rozwijał się od 1882 roku (tj. od założenia w Krakowie tramwaju konnego) na peryferyjnym wówczas terenie w dzielnicy Kazimierz, gdzie stopniowo powstał duży kompleks inżynierii miejskiej (zajezdnia, gazownia miejska od 1857 r., elektrownia miejska od 1905 r.).

W zespole zachowały się obiekty z czasu powstania: wozownia wąskotorowego tramwaju konnego (tak zwana hala E), stajnia (budynek B), stajnia koni chorych (budynek C); co jest rzadkością w skali europejskiej. W 1900 roku wg projektu Karola Knausa, znanego architekta krakowskiego, powstał monumentalny blok wozowni z warsztatem i elektrownią zakładową (budynek D), przeznaczony dla wąskotorowego tramwaju elektrycznego. Następnie, ok. 1912 roku, w fazie tworzenia Wielkiego Krakowa, zlokalizowano tu zaplecze tramwaju normalnotorowego (fala F). Ostatnie, niewielkie budynki pomocnicze (budynek G i H) wraz ze stacją paliw w dziedzińcu, powstały w latach 1929-30 i wiązały się z obsługą nowo wprowadzonej miejskiej komunikacji autobusowej.

Zespół z czasem zmieniał funkcje, uległ zupełnemu wyeksploatowaniu oraz znacznym przekształceniom, m.in. w latach 1960-tych ostatecznie skasowano trakcję tramwajową. Obsługę tramwajów przejęły nowsze zajezdnie, zaś stara nie nadawała się do obsługi większych nowoczesnych wagonów.

Pomysł założenia muzeum w zajezdni powstał jeszcze w 1984 r.; miało to być muzeum komunikacji miejskiej. MPK utworzyło wówczas Sekcję Historyczną do badań i do zbierania zabytków. Zbiory MPK oraz Krakowskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Techniki stały się później zaczątkiem kolekcji Muzeum. Rewaloryzacja obiektów zajezdni rozpoczęła się w 1997 roku. Najpierw ze środków Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa, przyznanych przez Społeczny Komitet Ochrony Zabytków Krakowa, odnowiony został dawny garaż autobusowy przy ul. Gazowej (budynek G).

W późniejszych latach, rozpoczęły się etapowane prace przy kolejnych budowlach z funduszów Gminy Miasta Krakowa. Wpierw (2000 rok) odrestaurowano niewielki budynek warsztatowy (tzw. budynek H) adaptując go nieznacznie na biura i pracownie formułującego się Muzeum. Odremontowanie dachów kompleksu hal tramwaju wąskotorowego (inwestycja: 3 062 885 zł) pozwoliło na urządzenie tam tymczasowego magazynu muzealiów, ekspozycji polskiej motoryzacji oraz jednej z pierwszych w polskim muzealnictwie edukacyjnej wystawy interaktywnej „Zabawy z nauką”. Odrestaurowana dyspozytornia ruchu (kwota inwestycji: 199 988 zł) stała się punktem obsługi odwiedzających muzeum. W 2007 roku, z okazji rocznicy 750-lecia lokacji Krakowa na prawie magdeburskim, odnowiono dawną wozownię tramwaju konnego, gdzie utworzono przeglądową wystawę „Drukarstwo krakowskie XV-XX w.”. W roku 2008 niemal równolegle z inwestycją: „Przebudowa ul. św. Wawrzyńca…” - realizowaną przez ZIKiT, odrestaurowano najbardziej efektowną remizę tramwaju elektrycznego normalnotorowego (tzw. halę F) .

Nowy etap procesu odnowy rozpoczął się w 2009 r., gdy podpisano porozumienie o finansowaniu projektu „Kwartał św. Wawrzyńca – budowa centrum kulturowego na krakowskim Kazimierzu” z Małopolskiego Regionalnego Funduszu Operacyjnego 2007-2013, wykorzystującego środki UE. Dotychczasowe działania miały na celu głównie zapewnienie warunków trwałego zachowania zespołu zabytkowego, wedle istoty ochrony wartości zabytkowych. Nowy projekt, zakrojony na lata 2007-2010, stanowił w tym wymiarze kontynuację, ale także znacznie poszerzał drugi profil: tworzenie przestrzeni i warunków dla oferty kulturalnej Muzeum Inżynierii Miejskiej – stanowiąc element szerszego programu rewitalizacji krakowskiego Kazimierza. Dużą wagę zwrócona za zachowanie, utrwalenie i wyeksponowanie elementów dziedzictwa przemysłowego, które stanowią o unikatowości zespołu.

W ramach projektu przeprowadzono kompleksową rewaloryzację budynków zaplecza (stajni) tramwaju konnego, przystosowując je do nowych funkcji: budynku administracyjnego oraz klimatyzowanego magazynu najcenniejszych zbiorów z warsztatem muzealnym. Pracami objęto również dziedziniec i place muzealne wraz z wyeksponowaniem ujawnionego zbiornika na benzynę, stacji obsługi autobusu krakowskiego.

Ogółem rewaloryzacja zajezdni św. Wawrzyńca rozpoczęła się w 1997 roku. W ciągu 13 lat Gmina Miasta Krakowa zainwestowała tutaj (poprzez ZBK i Muzeum Inżynierii Miejskiej) ok. 17 000 000 zł.

Kwartał św. Wawrzyńca, budowa centrum kulturowego na krakowskim Kazimierzuprojekt współfinansowany z UE

W ramach projektu objęto wsparciem 8 obiektów budowlanych historycznej zajezdni.. Odnowiono przestrzenie w zabytkowych budynkach i placach dla wykonywania celów statutowych Muzeum. Wzmocniono fundamenty budynków szachulcowych i murowanych (palowanie), przeprowadzono konserwację drewnianej konstrukcji słupowo-ryglowej oraz więźby, wykonano konserwację cegły licowej i tynków, wykonano nowe pokrycia dachowe, zrekonstruowano stolarkę okienną i drzwiową. Wykonano prace instalacyjne: sanitarne i elektryczne, w tym elektroniczne systemy detekcji i sygnalizacji pożarowej oraz włamania. Wykonano szereg prac ogólnobudowlanych, w wyniku których wnętrza dostosowano do realizacji funkcji kulturalnych:

- budynek E: przestrzeń ekspozycyjna (powierzchnia 564 m2) (wystawy stałe z obszaru historii nauki i techniki), w 2007 r prace rewaloryzacyjne zostały wyróżnione nagrodą prof. Janusza Bogdanowskiego,

- budynek F: czynna zajezdnia zabytkowych tramwajów (powierzchnia 514 m2) (uruchamianych na liniach stałych, czasowych i okazjonalnych dla obsługi ruchu turystycznego) z możliwością zwiedzania garażujących pojazdów; przestrzeń dla realizacji projektów artystycznych (m.in. Sacrum – Profanum, Noc Muzeów, Dni Otwartych Drzwi Krakowskich Muzeów, Europejskie Dni Dziedzictwa Kulturowego), poprzez odtworzenie i uruchomienie po ponad 40 latach historycznych torowisk, zajezdni przywrócono pierwotną funkcję

- budynek B: (pow.663 m2) pracownie merytoryczne, biblioteka naukowa i archiwum, administracja muzeum (pow. 362 m2), sale edukacyjne,

- budynek C: ( powierzchnia 276 m2) w pełni klimatyzowane magazyny muzealiów, pracownia dokumentacji zbiorów w pełni klimatyzowana, pracownia konserwatorska w pełni klimatyzowana.Systemy zabezpieczeń zaprojektowane z myślą o zabudowie C, gdzie przechowywane i konserwowane będą najcenniejsze zbiory Muzeum. Brak takich systemów do tej pory bardzo utrudniał działalność Muzeum – w tym wypożyczenia obiektów od innych muzeów na organizowane wystawy (kwota łączna C-C2:

- zabudowa C2: (powierzchnia 170 m2) warsztat,

- piwnice w budynku D: rewaloryzacja pomieszczeń technicznych

- dziedziniec i place (pow. dojazdów i placów 3200 m2) przestrzeń dla działalności kulturowej, miejsce rekreacji, interaktywne ekspozycje plenerowe kącik dla dzieci, (pow całkowita. 170m2). długość nowego ogrodzenia 150 mb (wykonano w dziedzińcu i placach)

- koszty przygotowawcze( w tym wykonanie dokumentacji projektowej

- wykonanie instalacji CO i kanalizacji zewnętrznych:

Zbiorcze zestawienie kosztów projektu:

Wartość projektu (finansowanie z MRPO i GMK): 24 556 530,10 zł brutto

Koszty niekwalifikowane 8 863 914,58 zł

Koszty kwalifikowane 15 692 615,42 zł

Dofinansowanie UMWM 11 672 167,35 zł

HALA "E"

Najstarszy budynek pierwszej krakowskiej zajezdni tramwajowej, wybudowany w 1882 r. Hala tramwaju konnego, oznaczana symbolem "E", wraz z kuźnią - przed renowacją. Fot. M. Kowalski.