4.Elektorwnia Teatru Miejskiego

Elektrownię Teatru Miejskiego – jedną z najstarszych krakowskich elektrowni, a zarazem drugą elektrownię teatralną na ziemiach polskich, wybudowano w 1893 r. według projektu Jana Zawiejskiego, który zaprojektował także główny gmach teatru. Budynek, wzniesiony w stylu secesyjnym, był tak skonstruowany, że krył w swoim wnętrzu zarówno elektrownię i urządzenia do produkcji energii, jak i znaczną część komina. O tym, co było wewnątrz, świadczył jedynie wierzchołek ceglanego komina wystający ponad dach. Budynek, przez część ówczesnej opinii publicznej krytykowany był za pretensjonalizm: wyszukana forma mieściła w sobie wszak urządzenia techniczne – uważane za banalne ze względu na swój utylitaryzm. Dla niektórych jednak, podobnie jak teatr (Miejski, a w 1909 r. nazwany Teatrem Słowackiego) elektrownia była przybytkiem magicznym, stąd nazywano ją też Domem Machin. Urządzenia do wytwarzania prądu elektrycznego dostarczyła i zamontowała firma Františka Křizika z Pragi czeskiej, która później uruchomiła dla Kolei Północnej elektrownię na stacji kolejowej w Płaszowie (1898 r.) i elektrownie komunalną w Podgórzu (1899 r.). Urządzenia zamontowane w elektrowni: silniki i prądnice sprowadzone przez firmę Křizika wyprodukowane zostały przez firmę Langenbold z Frankfurtu. Wytwarzany prąd stały wykorzystywano do oświetlenia sceny i wnętrz teatru oraz do pracy hydroforu wewnętrznego wodociągi i sieci przeciwpożarowej; nadwyżki prądu odsprzedawano dla innych krakowskich teatrów. Elektrownia pracowała do 1906 r., kiedy to do teatru doprowadzono energię elektryczną wytwarzaną w nowo uruchomionej Elektrowni Miejskiej na Kazimierzu. Obecnie w budynku mieści się Scena Miniatura Teatru Słowackiego.

Szerzej:

W. Brzoskwinia, Krakowskie elektrownie /w:/ 100-lecie energetyki w Krakowie – katalog wystawy w Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie, Kraków 2004