Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie

16.Fabryka Schindlera

Fabrykę przy ul. Lipowej 4 wzniesiono w 1936 r. na gruntach zakupionych od Krakowskiej Fabryki Drutu, Siatek i Wyrobów Żelaznych S.A. W styczniu 1937 r. rozpoczęła w nich działalność fabryka wyrobów metalowych „Rekord” (Pierwsza Małopolska Fabryka Naczyń Emaliowanych i Wyrobów Blaszanych „Rekord” Sp. z o.o.), założona przez Żydów: Izraela Kohna, Wolfa Luzera Glajtmana i Michała Gutmana. W czerwcu 1939 r. spółka postawiona została w stan upadłości – już w marcu tego roku zaprzestała produkcji.

Wraz z nadejściem okupacji firma objęta została niemieckim zarządem komisarycznym, a w listopadzie 1939 r. jej powiernikiem został Oskar Schindler: morawski Niemiec – syn producenta maszyn rolniczych, w latach 1930-tych jeszcze przed upadkiem Czechosłowacji przedstawiciel handlowy Morawskiej Elektroniki S.A. w Brnie i jednocześnie współpracownik Abwehry. Schindler od stycznia 1940 do 1942 dzierżawił, a w 1942 r. przejął zakład i prowadził w nim działalność do 1944 r., tj. do ewakuacji fabryki do Czech. W produkcji zatrudniał m.in. Żydów zagrożonych eksterminacją. Schindler znacznie rozbudował fabrykę, m.in. za środki byłego współwłaściciela: Abrahama Bankiera i prawdopodobnie także innych Żydów, których Schindler zatrudnił. Wybudował m.in. główny, trzypiętrowy budynek biurowy w pierzei ul. Lipowej, halę fabryczna mieszczącą tokarki, tłocznie i prasy, magazyny (w tym: wzorcownię), sztancownię. Jego DEFa (Deutsche Emailwaren Fabrik) produkowała przede wszystkim na potrzeby armii, a także prawdopodobnie na „czarny rynek” naczynia emaliowane, wojskowe menażki, łuski do pocisków, zapalniki do pocisków armatnich i bomb lotniczych.

Od 1948 r. obiekty wykorzystywała wytwórnia podzespołów telekomunikacyjnych (TELPOD), rozbudowując go dla swoich potrzeb.

Obok hal produkcyjnych i budynków zaplecza administracyjno-technicznego za bramą wjazdowa zachowana została waga pomostowa produkcji Polskiej Wytwórni Urządzeń i Sygnałów Kolejowych z lat 1930-tych.

Obecnie obiekt w trakcie prac rewaloryzacyjnych. Docelowo mieścić ma m.in. „muzeum miejsca” poświęcone historii fabryki i postaci Schindlera oraz muzeum sztuki współczesnej.

Szerzej:

M. Bednarek, Deutsche Emailwarenfabrik Oskara Schindlera w Krakowie w latach 1939-1945, „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2004/22