Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie

12.Most Podgórski

Most Podgórski wybudowano u wylotu ul. Mostowej od strony Krakowa i ulic Brodzińskiego i Józefińskiej od strony Podgórza: nieopodal istniejącego w latach 1802-1813 Mostu Karola, który miał swój krakowski przyczółek u wylotu ul. Gazowej, a podgórski w tym samym miejscu co Most Podgórski. Był pierwszym w Krakowie i Podgórzu mostem na Wiśle o stałych, murowanych filarach postawionych w nurcie rzeki.

Aby wybudować drogi dojazdowe do mostu zdecydowano się wytyczyć nowa ulicę, nazwana później Mostową, która poprowadzono przez ogród O.O. Bonifratrów – trakt ten na niemal 80 lat (do czasu rozbiórki Mostu Podgórskiego) stał się jednym z najważniejszych traktów komunikacyjnych Krakowa.

Inicjatywa budowy mostu wyszła od senatu Wolnego Miasta Krakowa. Na budowę mostu silnie nalegali jednak Austriacy; granica pomiędzy Austria i Wolnym Miastem biegła Wisłą i Austriacy żywotnie byli zainteresowani połączeniem drogowym m.in. Podgórza z Krakowem, a zwłaszcza planowanym dworcem kolejowym.

W porozumieniu z administracją austriacką powołano komisję, która opracować miała i przygotować budowę nowego stałego mostu przez Wisłę. W jej skład weszli: Teofil Żebrawski (inspektor dróg i mostów), Ludwik Hoffman, prof. Franciszek Sapalski, Binczewski (komisarz drogowy) i inż. Tomasz Kutschera (inżynier budownictwa, wówczas adiunkt w rządowej Dyrekcji Budownictwa w Galicji – czyli reprezentujący w rozmowach stronę austriacką). Zaprojektowanie mostu powierzono ostatecznie Kutscherze i decyzja ta, choć podjęta przez senat Wolnego Miasta, nie była wolna od nacisków austriackich.

Most miał pięć drewnianych przęseł wykonanych z giętego drewna modrzewiowego, obitych po bokach ołowianą blachą i pokrytych żywicą. Każdy z siedmiu łuków drewnianej konstrukcji mostu składał się z pięciu giętych belek. Skrajne łuki był oszalowane od zewnątrz deskami modrzewiowymi. W nurcie rzeki postawiono cztery kamienne filary.

Kamień ciosowy do budowy pozyskano z Dobczyc, a drzewo modrzewiowe sprowadzono z Tar i okolic Sandomierza. Przy obróbce kamienia pracowali najpierw więźniowie, a potem śląscy kamieniarze i cieśle. Przy pracach budowlanych używano specjalnie w tym celu sprowadzonej z Gliwic maszyny parowej z pompą.

Filary i przyczółki kamienne wsparte były na drewnianych rusztach fundamentowych. Jeszcze w czasie budowy już wybudowane przyczółki i filary uszkodziła powódź. Prace opóźniały się także z powodu wydarzeń politycznych 1946 (rewolucja krakowska) i 1848 r. (wiosna ludów).

Wybudowany most miał długość 145 m i szerokość 6,8 m. Po obu stronach wybudowano chodniki szerokie na 1,84 m.

Budowę Mostu Podgórskiego rozpoczęto się w 1844 r., a ukończono w grudniu 1850 r. Oficjalnie Most nazwano imieniem cesarza Franciszka Józefa I, potocznie jednak krakowianie nazywali go „podgórskim”.

Most służył nie tylko przeprawom ludzi i towarów przez Wisłe: w 1864 r. mostem poprowadzono instalację gazową z niedalekiej Gazowni (przy ul. Gazowej) do Podgórza. Od 1882 r. przy moście rozpoczynał swój bieg pierwszy tramwaj (linia prowadziła przez Rynek do dworca kolejowego). Z upodobaniem był także fotografowany i malowany przez współczesnych.

W 1925 r. most zamknięto: już wówczas wiadomo było, że szybko rozpocznie się budowa nowego mostu (Piłsudskiego). Wskutek pogłębiania się dna Wisły drewniane ruszta, na których były posadowione kamienne filary, systematycznie podnosiły się ponad zwierciadło wody. Rozebrano wówczas dotychczasowe przęsła mostu, a na filarach i przyczółkach zamontowano prowizoryczne przęsła kratowe z drewna o trójkątnym układzie wiązań (prace wykonał inż. J. Francos). Na początku lutego 1926 r. most ponownie oddano do użytku, ale z pełna świadomością, że na czas przejściowy. Szerokość jezdni wynosiła teraz 4,8 m, a chodników po 1 m. Za przejście i przejazd mostem pobierano opłaty, aby w ten sposób pozyskać nieco środków na budowę Mostu Piłsudskiego. Rozbiórkę mostu zasadniczo zakończono w 1936 r., kiedy rozebrano przęsła, ale filary usunięto dopiero w połowie lat 1950tych. Do dnia dzisiejszego zachowały się kamienne przyczółki ujęte w górny mur bulwarów wiślanych.

Szerzej:

J. Purchla, Krakowskie mosty wiślane i ich znaczenie dla rozwoju przestrzennego miasta w XIX i XX w., „Teka Komisji Urbanistyki i Architektury O/PAN w Krakowie”, T.XV, R.:1981

M. Rożek, Mosty Krakowa, Kraków 2002

R. Ingarden, Ochrona Krakowa przed powodzią Wisły. Odczyt wygłoszony w streszczeniu na ogólnem zebraniu VI-ego zjazdu Techników Polskich w Krakowie 14.09.1912, odbitka z Pamiętnika VI Zjazdu Techników Polskich, Kraków 1916

W. Brzoskwinia, B. Krzaczyńska, Mosty wiślane /w:/ Mosty Krakowa do 1945 r. Katalog wystawy Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie, Kraków 2002